
ಕರಾವಳಿ: ಅಲೆಗಳ ನಡುವೆ ಮನುಷ್ಯನ ಹುಡುಕಾಟ
ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮರೆಯಾಗಬಹುದು; ಕಾಲದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳು ಅಳಿದುಹೋಗಬಹುದು; ಆದರೆ ಅವರು ಮೊಳಗಿಸಿದ ಧ್ವನಿಗಳು ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ವಿಶುಕುಮಾರ್ ಅಂತಹ ಒಂದು ಧ್ವನಿ. ಅವರನ್ನು ಓದಿದಾಗಲೋ, ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಾಗಲೋ ಎದುರಾಗುವುದು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಲೇಖಕನೋ ಚಿಂತಕನೋ ಅಲ್ಲ; ತನ್ನ ಕಾಲವನ್ನು ಬೆರಗಿನಿಂದ ನೋಡಿದ, ಅದರ ನೋವಿಗೆ ಕಿವಿಗೊಟ್ಟ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿನ ಅರ್ಥವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹುಡುಕಿದ ಒಂದು ಮನಸ್ಸು.
ಕರಾವಳಿ ಎಂದರೆ ಸಮುದ್ರದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಭೂಭಾಗವಲ್ಲ. ಅದು ಅಲೆಗಳಂತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಬದುಕು; ನಂಬಿಕೆ, ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ, ಕಸುಬು, ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಬೆರೆತು ರೂಪಿಸಿದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಮಾಜಿಕ ಲೋಕ. ಈ ಲೋಕವನ್ನು ಹೊರಗಿನಿಂದ ನೋಡುವ ಕಣ್ಣು ಮತ್ತು ಅದರೊಳಗಿನಿಂದ ಬದುಕನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಕಣ್ಣು ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಶುಕುಮಾರ್ ಅವರ ‘ಕರಾವಳಿ’ ಕಾದಂಬರಿಯು ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸದೆ, ಅದರ ಮಣ್ಣಿನೊಳಗೆ ಹುದುಗಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನಃಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಕೃತಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಕಾದಂಬರಿಯ ವಸ್ತು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಪ್ರೇಮಕಥೆಯಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಮೊಗವೀರ ಸಮುದಾಯದ ಯುವತಿ ಅನ್ಯಧರ್ಮದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಯುವಕನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗುವ ಕಥಾಹಂದರ ಕೃತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರೇಮ ಕೇವಲ ಇಬ್ಬರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರ ಮೇಲೆ ಧರ್ಮ, ಜಾತಿ, ಕುಟುಂಬ, ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ನೆರಳು ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅದು ದೊಡ್ಡ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.
ಇಲ್ಲಿಯೇ ‘ಕರಾವಳಿ’ಯ ನಿಜವಾದ ತಾಕತ್ತಿರುವುದು. ಪ್ರೀತಿ ಯಾರ ಅನುಮತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಬೇಕು? ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿನ ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೋ, ಸಮುದಾಯವೋ? ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ಅದೇ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಯಾವ ಹಂತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ? ಇಂಥ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕಾದಂಬರಿ ನೇರ ಉಪದೇಶದ ಮೂಲಕ ಕೇಳದೇ ಪಾತ್ರಗಳ ಬದುಕಿನ ಸಂಘರ್ಷಗಳ ಮೂಲಕ ಓದುಗರ ಮುಂದಿಡುತ್ತದೆ.

ವಿಶುಕುಮಾರ್ ಅವರ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಎಂದರೆ ಮೊಗವೀರ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಕೇವಲ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿ ಬಳಸದೆ, ಅದರ ಒಳಜಗತ್ತನ್ನೇ ಕಾದಂಬರಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನಾಗಿಸಿರುವುದು. ಸಮುದಾಯದ ಆಚರಣೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧ, ಜೀವನಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನ್ಯಾಯವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿವರಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರು ಒಂದು ಜೀವಂತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಆ ಚಿತ್ರಣ ಕೇವಲ ದಾಖಲೆಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗಿನ ಹುಳುಕುಗಳು ಮತ್ತು ಅನ್ಯಾಯಗಳು ಬಯಲಾಗುತ್ತವೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಕಾದಂಬರಿಯ ಸಂಘರ್ಷ ಕೇವಲ ಹಿಂದು-ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂಬಂಧದ ಸಂಘರ್ಷವಲ್ಲ. ಅದರ ಆಳದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವಿದೆ. ಧರ್ಮ ಅದರ ಒಂದು ಮುಖ; ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ; ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾನ-ಅಪಮಾನ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖ. ಈ ಎಲ್ಲ ಮುಖಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಎಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ಕೃತಿಯ ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆ.
ಕಾದಂಬರಿಯ ನಾಯಕಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಬೇಕು. ಅವಳ ಅನ್ಯಧರ್ಮೀಯನೊಂದಿಗಿನ ವಿವಾಹವನ್ನು ಕೇವಲ ಪ್ರೇಮದ ಗೆಲುವು ಅಥವಾ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಸೋಲು ಎಂದು ಓದುವುದು ಕೃತಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಅವಳ ನಿರ್ಧಾರವು ತನ್ನ ಬದುಕಿನ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಹೌದು. ಸಮಾಜ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟುವಾಗ ಅವಳು ಎದುರಿಸುವ ಸಂಘರ್ಷದ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಕೃತಿಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಳ ಬದುಕು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾದರೂ ಅದರ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ ಸಾಮಾಜಿಕ.
ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಮೊಗವೀರ ಯುವಕನ ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹ ನಿರಾಕರಣೆ ಮತ್ತು ಮರುವಿವಾಹದ ಪ್ರಸಂಗವೂ ಬರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಒಂದೇ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಒಂದೇ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಧೈರ್ಯವೇ ಕೇಂದ್ರವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಕಾದಂಬರಿ ‘ಪರಂಪರೆ ವಿರುದ್ಧ ಆಧುನಿಕತೆ’ ಎಂಬ ಸರಳ ದ್ವಂದ್ವಕ್ಕಿಂತ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ, ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ.
‘ಕರಾವಳಿ’ಯ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಅಂಶ ಅದರ ಕಾಲಾತೀತ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ. ಕೃತಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನ್ಯಧರ್ಮೀಯ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಅದರ ವಸ್ತುವೇ ತೀವ್ರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಹುಟ್ಟಿಸಿತ್ತು ಎಂಬ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ಕಾದಂಬರಿ 1970ರ ದಶಕದ ಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಓದುಗರನ್ನು ತಟ್ಟುತ್ತವೆ.

ಕಾಲ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ; ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ; ಬದುಕಿನ ವಿಧಾನಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ, ಕುಟುಂಬದ ‘ಮಾನ’, ಸಮುದಾಯದ ಒತ್ತಡಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮನೋಭಾವ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾಯವಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ‘ಕರಾವಳಿ’ ಕೇವಲ ತನ್ನ ಕಾಲದ ಕಾದಂಬರಿಯಾಗದೆ, ಪ್ರತಿ ಕಾಲವೂ ತನ್ನೊಳಗೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತ ಕೃತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಕೃತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಕೋಮುಸಾಮರಸ್ಯದ ಕಾದಂಬರಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವುದೂ ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರೊಳಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ, ಮಹಿಳಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಯ್ಕೆ, ಸಂಪ್ರದಾಯದ ವಿಮರ್ಶೆ, ಸಮುದಾಯದ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸ್ವರೂಪ ಹೀಗೆ ಹಲವು ಪದರಗಳಿವೆ. ಪ್ರೇಮ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಥಾಹಂದರ ಮಾತ್ರ; ಅದರಾಚೆ ಮನುಷ್ಯನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದೆ.
‘ಕರಾವಳಿ’ಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೂ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ. ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳು ತೀರವನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತವೆ, ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಯುತ್ತವೆ, ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಲೆಯೂ ತೀರದ ರೂಪವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ಬದಲಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿನ ಬಂಡಾಯದ ಪಾತ್ರಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಅವರು ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವನ್ನು ಬದಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಸ್ಥಿರವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಅಲೆಯನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತಾರೆ.
ವಿಶುಕುಮಾರ್ ಅವರ ಕೃತಿಯ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ಅವರು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಘರ್ಷದ ನಡುವೆ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ; ಓದುಗನನ್ನು ಅವರ ಬದುಕಿನ ಎದುರು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ತೀರ್ಮಾನಿಸಬೇಕಾದದ್ದು ಓದುಗನೇ.
‘ಕರಾವಳಿ’ಯನ್ನು ಓದಿ ಮುಚ್ಚಿದ ಬಳಿಕ ಉಳಿಯುವುದು ಒಂದು ಪ್ರೇಮಕಥೆಯ ನೆನಪಲ್ಲ; ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಕಾಡುವಿಕೆ. ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಮೊದಲು ಮನುಷ್ಯನಾಗಿ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಸಮಾಜದ ಪ್ರಗತಿ ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿಜ? ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮನುಷ್ಯನಿಗಾಗಿ ಇದ್ದರೆ, ಮನುಷ್ಯನನ್ನೇ ಅದರ ಬಲಿಪೀಠದ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಅದಕ್ಕಿದೆಯೇ? ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳು ತೀರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಕರಗಿಹೋಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಅಲೆಗಳು ತೀರದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗುರುತು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತವೆ. ವಿಶುಕುಮಾರ್ ಅವರ ‘ಕರಾವಳಿ’ ಅಂತಹ ಒಂದು ಅಲೆ. ಅದು ಕಾಲದ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿ, ಓದುಗರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಗುರುತು ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ಒಂದು ಅಲೆ.
✍️ಡಾ ಮೈತ್ರಿ ಭಟ್ ವಿಟ್ಲ



